سردترین شهر جهان چگونه بدون گرمایش مرکزی از زمستان‌های منفی ۳۰ درجه عبور می‌کند؟

به گزارش تجارت نیوز، با افزایش قیمت انرژی، نگرانی درباره زمستان‌های سرد و فشار بر خانوارها دوباره به یکی از مسائل اصلی جهان تبدیل شده است. در اروپا و بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، میلیون‌ها نفر با پدیده «فقر انرژی» مواجه‌اند؛ یعنی ناتوانی در تامین گرمایش کافی برای خانه‌ها. در چنین شرایطی، تجربه شهرهایی که قرن‌ها در سرمای شدید دوام آورده‌اند، می‌تواند الهام‌بخش باشد. یکی از شاخص‌ترین این شهرها هاربین در شمال شرقی چین است؛ شهری که بدون اتکا به گرمایش مرکزی مدرن، راهکارهایی بومی و کم‌مصرف برای بقا در سرمای استخوان‌سوز پیدا کرده است.

هاربین؛ سردترین کلان‌شهر جهان

هاربین در شمال شرق چین قرار دارد و امروزه حدود ۶ میلیون نفر جمعیت دارد. این شهر به‌عنوان بزرگترین شهر جهان با سرمای مداوم و شدید زمستانی شناخته می‌شود.
در زمستان‌های هاربین دما به‌طور معمول به منفی ۳۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. در ماه ژانویه، حتی گرم‌ترین روزها به‌ندرت بالاتر از منفی ۱۰ درجه می‌روند. سرمای هوا به حدی است که مژه‌ها در فضای باز یخ می‌زنند. با این حال، مردم این شهر نسل‌ها بدون سیستم گرمایش مرکزی رایج در اروپا زندگی کرده‌اند.

«کانگ»؛ تختی که خانه را گرم می‌کند

یکی از مهم‌ترین عناصر معماری سنتی شمال چین، کانگ است؛ سکویی بزرگ و آجری که نقش تخت خواب، محل نشستن و منبع گرما را هم‌زمان ایفا می‌کند.
کانگ سیستمی با قدمتی بیش از ۲ هزار سال است و به اجاق آشپزخانه متصل می‌شود. زمانی که آتش برای پخت‌وپز روشن می‌شود، هوای گرم از کانال‌هایی زیر کانگ عبور کرده و توده عظیم خاک و آجر را گرم می‌کند.

ویژگی‌های کلیدی کانگ:

• گرم کردن بدن انسان به‌جای کل فضا
• ذخیره گرما در صدها کیلوگرم خاک فشرده
• آزادسازی تدریجی گرما طی ساعت‌ها، حتی تمام شب
• بدون نیاز به پمپ، رادیاتور یا برق
• مصرف سوخت بسیار پایین

در این روش، اتاق ممکن است سرد بماند، اما افراد با نشستن یا خوابیدن روی سطح گرم و استفاده از پتو، احساس آسایش می‌کنند.

گرمای هدفمند به‌جای گرمایش پرهزینه

برخلاف گرمایش مرکزی که کل خانه را تا دمای یکنواخت (معمولا ۲۰ تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد) گرم می‌کند، سیستم‌هایی مانند کانگ بر یک اصل ساده استوارند: فقط جایی را گرم کن که واقعا استفاده می‌شود.

طبق مطالعات انرژی، گرم کردن کل یک خانه می‌تواند تا ۳۰ تا ۴۰ درصد مصرف انرژی بیشتری نسبت به گرمایش موضعی داشته باشد. این تفاوت، در شرایط بحران انرژی و افزایش قیمت سوخت، بسیار تعیین‌کننده است.

الگوهای مشابه در شرق آسیا

رویکرد گرم نگه داشتن بدن به‌جای فضا، تنها به چین محدود نیست. در سراسر شرق آسیا نمونه‌های مشابهی وجود دارد:

• کره جنوبی – اوندول: سیستم گرمایش کف که هوای گرم را زیر کف‌های سنگی هدایت می‌کند. این فناوری هنوز هم در خانه‌های مدرن کره استفاده می‌شود.
• ژاپن – کوتاتسو: میز کوتاهی با یک بخاری کوچک در زیر و پتوی ضخیم روی آن که پاها و نیم‌تنه را گرم نگه می‌دارد. کوتاتسو یکی از محبوب‌ترین وسایل خانگی ژاپنی‌هاست.
• پوشاک زمستانی سنتی: لباس‌های چندلایه و ضخیم، اغلب با پنبه یا الیاف طبیعی، بخش جدایی‌ناپذیر مقابله با سرما بوده‌اند.

اروپا هم این راه را می‌شناخت، اما فراموش کرد

جالب است که اروپا نیز در گذشته راهکارهای مشابهی داشته است. رومیان باستان از سیستم‌های گرمایش زیرکفی استفاده می‌کردند. در قرون وسطی، پرده‌های ضخیم، فضاهای کوچک خواب و فرش‌ها برای حفظ گرما به کار می‌رفتند. اما با گسترش گرمایش مرکزی در قرن بیستم و ارزان بودن انرژی، این روش‌ها کنار گذاشته شدند. نتیجه آن، ساختمان‌هایی شد که عایق‌بندی ضعیفی دارند و برای گرم ماندن، به مصرف بالای گاز و برق وابسته‌اند. امروزه، طبق آمار اتحادیه اروپا، بیش از ۴۰ میلیون نفر در این قاره با مشکل تامین گرمایش مناسب مواجه‌اند.

چرا این تجربه امروز مهم است؟

با افزایش بهای انرژی و تشدید تغییرات اقلیمی، حتی فناوری‌های نوین مانند پمپ‌های حرارتی و انرژی‌های تجدیدپذیر نیز بدون اصلاح الگوی مصرف، کارایی کامل نخواهند داشت.
سیستم‌های سنتی مانند کانگ به ما یادآوری می‌کنند که آسایش لزوما به معنای مصرف بیشتر انرژی نیست. طراحی هوشمندانه می‌تواند جایگزین مصرف بی‌رویه شود و گرمایش موضعی، یکی از کم‌هزینه‌ترین راهکارها برای آینده است.

تجربه زندگی در سردترین شهر جهان نشان می‌دهد که بشر قرن‌ها پیش، بدون فناوری‌های پیچیده، راه‌حل‌هایی پایدار و کم‌مصرف برای مقابله با سرما یافته بود.
در دنیایی که با بحران انرژی، گرمایش زمین و فشار اقتصادی روبه‌روست، بازنگری در این دانش بومی و تطبیق آن با معماری مدرن می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد. شاید زمان آن رسیده است که به‌جای گرم کردن همه‌چیز، هوشمندانه‌تر گرم بمانیم.